27 Ocak 2015 - 07:46
'Arap Baharında İsrail kazandı,Hayaller gerçek olsaydı Türkiye kazanabilirdi'

Ortadoğu Uzmanı Alptekin Dursunoğlu Türkiye’nin dış politikasını değerlendirdi. Dursunoğlu’na göre Ortadoğu’da Arap Baharı’nın kazananı İsrail oldu: “Hayaller gerçek olsaydı Türkiye kazanabilirdi"

Ehlibeyt (a.s) Haber Ajansı ABNA- Tunus ve Mısır’da Suudiler kazandı, Yemen’de İran kazandı, Suriye’de İran müttefikini kaybetmemekten dolayı kazandı, Bahreyn yine Suudilerin desteğiyle duruyor. Ama Katar ve Türkiye tüm cephelerde kaybettiler”

Ortadoğu ve dünyanın birçok yerinde radikal terör örgütlerin ortalığı kana buladığı bugünlerde gazeteci, yazar ve Ortadoğu Uzmanı Alptekin Dursunoğlu ile Türkiye’nin dış politikasını, Irak Suriye, Yemen ve Fransa’daki terör saldırılarını konuştuk. Dursunoğlu Fransa’daki terör saldırıları için “Fransa ve diğer batılı ülkelerin bu konuyla ilgili daha keskin bir şekilde yüzleşeceklerini” ifade ederken Irak’ta Sünniler’in hiç bir zaman dışlanmadığını söylüyor. Dursunoğlu Irak’ta El Kaide’nin güçlenmesinin temel sebebi olarak ise Sünnilerin 30 Ocak 2015 seçimlerini boykot etmesini gösteriyor.

Fransa’daki saldırıları nasıl değerlendiriyorsunuz?

2011’den beri bölgede Arap Baharı adı altında bir süreç yaşanıyor. Suriye, bağımsızlıkçı tutumu nedeniyle Batı’nın ve Batı müttefiki bölge ülkelerinin nüfuz edememelerinden kaynaklandığı bir saldırıya maruz kalıyor. Şubat 2012’den itibaren Suriye’nin Dostları adını kullanan bu ülkeler Suriye’ye karşı açık bir vekalet savaşı veriyor. Bu ülkeler hiçbir kırmızı çizgi tanımıyor. Eylül 2013’ten beri Suriye’deki vekalet savaşları kontrolden çıktı. Suriye Cumhurbaşkanı Siyasi Danışmanı Buseyna Şaban, Meyadin televizyonunda 60 bin yabancı militandan bahsediyor. Bu militanlar paraşütle inmedi. Bunlar bölge ülkelerin desteğiyle geldi. Şu an Irak’ta IŞİD’in ağır kayıplar vermesi sonucu kaçmaya çalışanlar var. Yani Fransa ve diğer Batı ülkeleri 2011’den beri gönderdikleri bu militanlarla daha keskin bir şekilde yüzleşeceği söylenebilir.

Yani ektiklerini mi biçiyorlar?

Tabiki. Hüseyin Aygün’ün attığı bir twet vardı; “Fransa 2011’den beri Suriye meselesinde en çok terörü destekleyen Batılı ülkelerin başında geliyordu. Bugün onunla yüzleşti. Fransa’daki saldırının bir gün öncesinden de Suudi Arabistan-Irak sınırında bir Suudi general öldürüldü. Onu da IŞİD üstlendi. Şimdi Suudi Arabistan’ın, Fransa’nın bu şekilde hedef gösterilmesi aynen dediğiniz gibi beslenen karganın bugün karşılarına çıkmasıdır. 2003’te Irak’ta Maliki’ye karşı başlatılan Sünni ayaklanması, Türkiye tarafından desteklendi. Ve Türkiye bölgede Sünni özerk bir yapının oluşmasından yana tavır koydu. Ardından IŞİD bir devlet olarak ortaya çıktı. IŞİD Türkiye’nin istediği bir Sünni devlet miydi yoksa evdeki hesap çarşıya uymadı mı? Bana ikincisi daha gerçekçi görünüyor. Bununla ilgili öncelikle şunu belirtmek istiyorum. Özellikle hükümet yanlısı medyanın ve bizatihi hükümetin kendisinin de çok sık vurguladığı bir şey var “Irak’ta Sünnilerin dışlanması”. Irak’ı birazcık izleyen herkes bilir ki, Irak’ta Sünniler hiçbir zaman dışlanmadı.

Nasıl yani?

30 Ocak 2005’te siyasi süreç başladı. Sünniler 30 Ocak seçimlerini boykot etti. Çünkü Irak nüfusunun yüzde 60’ı Şii, yüzde 18’i Sünni, yüzde 18-20 civarında da Kürt var. Kürtler her ne kadar mezhep bakımından düşünüldüğünde Sünni olsalar da, durumları ayrı değerlendiriliyordu. 15 Aralık seçimlerinden sonra kurulan bütün Irak hükümetlerinde hiçbir grup siyaset dışı kalmadı. Örneğin, Irak’ın Cumhurbaşkanlığı Kürtlere verildi, yardımcılarının biri Şii, biri Sünni idi. Başbakan parlamentodaki çoğunluktan dolayı Şii oldu. Yardımcılarının biri Sünni, biri Kürt. Bakanlıklarda bu durum gözetildi. Bir ülkede eğer tüm bakanlıklar ve sistem, mezheplere göre paylaştırılmışsa, burada bir kesimin diğerini dışlaması söz konusu olamaz. IŞİD’in Musul saldırısından 15 gün öncesinden Amman’da Barzani, Türkiye ve Batılı ülkelerin istihbarat yetkililerinin katıldığı bir toplantıdan söz ediliyor. Ayrıca, Saddam’ın sağ kolu İzzet İbrahim Duri, IŞİD ve diğer silahlı grupların temsilcilerinin de bu toplantıya katıldığı iddiası var. 10 gün sonra da Neyneva ve Selahaddin kentleri devlet kontrolünden çıkarıldı. On binlerce Hıristiyan yerinden yurdundan oldu. Amerika’nın tepkisi, Maliki’nin izlediği politikaların yanlışlığı ve geniş tabanlı bir koalisyon hükümetinin kurulması yönünde. Mağdurlar Hıristiyan olmasına rağmen Amerika’dan herhangi bir askeri müdahale söz konusu değil. Evdeki hesap ne zaman çarşıya uymadı? IŞİD’in kendisine belirlenen sınırı aşmasıyla... IŞİD, Kürdistan bölgesine saldırıp Erbil’e kadar gelince Amerika terörle mücadele startını verdi. 

Amerika’nın kırmızı çizgisi Kürt bölgesi mi oluyor?

IŞİD, Erbil’e gelinceye kadar ABD herhangi bir adım atmadı. Hatta tam tersi Irak yönetimini suçladı. Ancak iş Erbil’e gelince Amerika müdahale etti. Erbil, Kürdistan başkenti olmaktan öte Exxon Mobil bölgesidir. Çünkü Exxon Mobil Amerika’nın en büyük petrol firmalarından biri veKürdistan Bölgesi’nde dev yatırımları var. Esad, İran üzerinden Barzani ile görüşme talep etti. Ancak Barzani bu isteği kabul etmedi. Barzani’nin Türkiye ile olan ilişkilerini göz önünde bulundurduğumuzda, Türkiye radikal gruplarla elde etmek isteyip edemediği yönetimi Barzani ile mi elde etmeye çalışıyor? 

Yani Türkiye’nin Irak politikasını nasıl okuyorsunuz?

Şöyle okuyorum: Türkiye aslında Irak’ta İran’la bir mücadele veriyor. Irak Merkezi Hükümeti’ne karşı dengeleyici pozisyonu ancak Sünniler ve Kürtler üzerinden yakalayabilir. Türk yetkililer bunu açıkça söylemeseler de kapalı kapılar arkasında Irak Merkezi Hükümeti’ne karşı Kürtleri ve Sünnileri denge unsuru olarak kullandıklarını söylüyorlar.

IŞİD’in Sünni kurbanları çok daha fazla

IŞİD ortaya çıktığında en büyük savaşı Şii ve Alevilere karşı vereceğini belirtmişti. Ancak bugün savaştığı kesimlere baktığımızda neredeyse tamamı Sünni, bunu neye bağlıyorsunuz?

Geçmişte de bu böyle idi. El Kaide gibi örgütlerin bir ülkede var olabilmesi ancak mezhebi çelişkiler üzerinden olabilir. Eğer Irak’ta Sünniler seçimleri boykot etmeseydi ve silahlı mücadeleyle hedefe varmayı seçmeselerdi El Kaide bu kadar güçlenmeyecekti. El Kaide’nin güçlenmesinin temel sebebi bu oldu. IŞİD’in Sünnilik dışındaki mezheplere karşı olduğu, onları tekfir ettiği doğrudur. Ancak pratikte baktığınızda kendilerine biat etmeyen, egemenliği altına girmeyen tüm Sünniler de onlar açısından mürtet ya da münafık sayılıyor. Bugün Suriye’de Deyr ez-Zor’da, Rakka’da, Halep’te IŞİD’in işlediği cinayetlerin muhatabı Şiiler, Aleviler değil bizatihi Sünnilerdir. Yani burada söylemle pratik gerçeklik birbirini tutmuyor. Mezhep, çelişkileri derinleştirmek için Şii ve Alevi karşıtlığı olarak vurgulanıyor. Ama rakamsal olarak hesaplasak IŞİD’in Sünni kurbanlarının Şii ve Alevi kurbanlarından çok daha fazla olduğu görülebilir.

Son zamanlarda artan şiddet olayları ve yönetim boşluğu bizi Afrikalaşan bir Ortadoğu’ya doğrumu sürüklüyor?

Ortadoğu’da temel çelişki Arap Baharı’ndan önce, Arap-İsrail çelişkisi idi. Bütün Arap ülkeleri içindeki siyasi grupların odağında da Filistin meselesi bulunuyordu. Bu bir bakıma Arap dünyasını birleştiren bir şey, ortak bir ülküye sahip olmaları bakımından, belki olumlu bir şeydi. Ancak Arap Baharı’ndan itibaren bu çelişki her Arap ülkesinin kendi içindeki çekişmelere yöneldi. Öyle bir hale geldi ki artık İsrail’e yöneltilen bütün namlular, her ülkede kendi içine doğrultuldu. Bu da demokratikleşme olarak lanse edildi. Arap Baharı 6 ülkede hissedildi. Tunus, Libya, Mısır, Suriye Yemen ve Bahreyn. Bahreyn dışındaki ülkelere baktığınızda bir kaos görüyorsunuz. Neden? Çünkü o devrim denilen şey belli bir organize hareket değil. Ne istediği belli değil. Geleceğe yönelik bir planı yok. Yani ortada bir alternatifsizlik ve çok parçalılık var ve beraberinde şiddeti, radikal unsurları ön plana çıkarıyor. İşte Suriye’de buna tanık olduk. Suriye halkı IŞİD veya Nusra’ya destek verecek bir halk değil. Ancak diğer tarafın, hedefinin, organizasyonun olmayışı halkı bir tercih yapmaya zorluyor. Şimdi bir yerde örgütlü bir muhalefet hareketi varsa ve ne istediğini biliyorsa o istenen şey üzerinden siyasi müzakere yoluyla bir sonuç elde edilir. Arap Baharı ile bölgede yaşanan en temel sorun kaos, lidersizliktir. Tarih boyunca devrim dediğimiz şeyin ideologları, liderleri, sloganları, ilkeleri, hem dış hem iç programları vardır. Mesela Suriye devrimi veya Mısır devrimiyle ilgili bir hareket, bir lider, bir düşünür gösterebilir misiniz? Yok.

Peki ya İhvan?

İhvan, İslam dünyasının en köklü hareketidir. Peki, bu İslami hareket nasıl oluyor da “gömleğimi değiştirdim” diyerek İslamcılık ideolojisini bile reddeden birini kendine model alıyor? İslamcılık iddiasındaki bir hareketin AK Parti’yi kendine model alması zihinsel olarak bitmiş olduğunu gösteriyor. Bundan sonra iktidar olsa da AK Parti’nin kötü bir kopyası olacak. Nitekim öyle oldu. Ortadoğu Afrikalılaşır mı? Evet. Bu kafa oldukça, mütefekkiri, lideri, programı olmayan, sürekli dış desteklerle devrimcilik oynayan örgütlerin, ülkeleri getireceği nokta budur. 

Ortadoğu’da Arap Baharı’nın bir kazananı oldu mu?

İsrail oldu. İsrail dışında bu işin kazananı olmadı, tabi öngörüler, planlar tutsaydı kazanan olabilirdi. Hayaller gerçek olsaydı Türkiye kazanabilirdi. Türkiye’nin hedefi şu idi: “Şu an bölgede bir kalkışma var. Bölgede en güçlü toplumsal muhalefet İhvan-ı Müslimin. İhvan üzerinden eğer bu süreçleri manipüle edebilirsem, bu ülkedeki seçimleri İhvancılar kazanacak dolayısıyla buralar benden sorulacak.” Burada da Katar’la ortaklık yaptı. Bu ortaklık; Libya, Mısır, Tunus, Suriye’de İhvan üzerinden sürdü. Ancak istisnasız her yerde başarısız oldular. Yine de Arap Baharı’nın olduğu ülkeler üzerinden bir değerlendirme yapacak olursak; Tunus ve Mısır’da Suudiler kazandı, Yemen’de İran kazandı, Suriye’de İran müttefikini kaybetmemekten dolayı kazandı, -eğer buna da kazanç deniliyorsa- Bahreyn yine Suudilerin desteğiyle duruyor. Ama Katar ve Türkiye istisnasız tüm cepheler de kaybettiler.

Suudi Arabistan’ın Yemen rövanşı

Yemen’deki olayları nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu İran ile Suudi Arabistan arasındaki mezhebi bir çekişme mi?

Hayır. Bu aslında Suudi Arabistan’ın 22 Eylül’de kaybettiği Yemen’in rövanşını alma mücadelesi. Ma’rib bir petrol kenti. Suudiler Ocak başında Cumhurbaşkanı Hadi’ye bir mesaj yollayarak “Ma’rib, bizim için Riyad kadar önemli. Dolayısıyla bunun Husilerin eline geçmesine izin vermeyiz” dedi. Doğrusu bu olaydan önce Ma’rib’te büyük bir çatışma bekliyordum. Fakat Sana’daki olay daha erken patladı. Buradaki mesele şu: Yemen anayasası hazırlanıyor. Husiler Cumhurbaşkanı Hadi ile ‘ulusal uzlaşma ve diyalog anlaşması’ imzaladılar. Husiler tüm dışlanan kesimlerin siyasete ve bürokrasiye katılımını savunuyor. Bu anlaşma çerçevesinde yeni bir anayasa hazırlanacaktı. Husilerin anayasa taslağında karşı çıktığı bir madde var. O madde Yemen’in altı federal bölgeye ayrılmasını öngörüyor. Husiler de bunun ülkeyi parçalanmaya götüreceğini söylüyor. Büyük ölçüde en temel çelişki buradaydı. O sırada, Cumhurbaşkanı Hadi’nin Siyasi Büro Başkanı Bin Mübarek’in Husiler tarafından kaçırıldığı ortaya çıktı. Husiler Bin Mübarek’i ülkeyi ulusal birlik hükümetine darbe yaptığı için alıkoyduklarını açıkladılar. Bunun üzerine Sana’daki olaylar patlak verdi. Bana göre, Suudi Arabistan’ın Bin Mübarek üzerinden Yemen’e yönelik yeni bir senaryosu söz konusu. Husiler ise buna önleyici bir adım atmış oluyor. Yani olayın Körfez medyası gibi Türkiye’de de bir mezhep savaşı olarak sunulacağından emindim. Nitekim öyle oldu. Bunun mezheple bir alakası yok. Tamamen siyasi. Suudiler, her yerde olduğu gibi kendi politikalarını hayata geçirmek için mezhebi araçsallaştırıyor. Türkiye’de bu işi bilen bilmeyen herkes, oradaki basının etkisiyle bunu böyle yansıtıyor.

Mehmet Faiz Akpınar/ Yurt Haber Merkezi 

Fotoğraflar: Hamza Aktay