Uluslararası Ehl-i Beyt (a.s) Haber Ajansı – ABNA: ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM) tarafından yapılan resmi açıklamada, İran’ın hava sahası ve egemenlik sularında düşürülen insansız hava aracının MQ-1 Predator tipi olduğunun teyit edildiği aktarılıyor. Bu doğrulamanın, olayın hemen ardından bazı Batılı medya kuruluşları tarafından dile getirilen “yanlış tanımlama” veya “teknik arıza” yönündeki iddiaları geçersiz kıldığı belirtiliyor. Analistler, Pentagon’un bu açıklamasının bir itiraftan ziyade, mevcut saha gerçekliğinin kabulü olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
İran hava savunmasının artan kabiliyeti
Savunma kaynaklarına göre, İran’ın entegre hava savunma ağının (ordu ve Devrim Muhafızları unsurları) son yıllarda önemli bir olgunlaşma sürecinden geçtiği gözlemleniyor. Yerli radarlar (Kadir, Ghadir gibi) ve orta-uzun menzilli füze sistemleri (Bavar-373, Sayyad-4, 3. Hordad, 15. Hordad) ile donatılan bu ağın, yoğun elektronik savaş ortamında dahi gelişmiş İHA’ların radar ve termal izlerini tespit edebildiği ifade ediliyor. Olayın, İran’ın kendi belirlediği angajman kurallarını (ROE) hassasiyetle uyguladığını da gösterdiği kaydediliyor.
MQ-1 Predator: Eski neslin ‘hayalet’i
MQ-1 Predator’un, ABD Hava Kuvvetleri tarafından 2018 yılında resmen hizmet dışı bırakıldığı hatırlatılıyor. Sebepleri arasında, modern hava savunmaları karşısındaki kırılganlığı, sensör teknolojisinin eskimesi ve yüksek tehdit ortamlarındaki maliyet-etkinlik sorununun gösterildiği belirtiliyor. Bu bağlamda, yaklaşık 900 milyar dolarlık bir savunma bütçesine sahip olan ABD’nin neden eski nesil bir platformu yeniden aktif sahaya sürdüğü sorusu gündeme geliyor.
Uzmanlar, bu durumu “filo erozyonu” olarak tanımlıyor. Çeşitli düşünce kuruluşlarından (CSIS gibi) derlenen verilere göre, 2023 yılından bu yana İran ve direniş ekseni unsurları (özellikle Yemen’deki Ensarullah) tarafından 70 ila 85 arasında MQ-9 Reaper sınıfı İHA’nın imha edildiği, ağır hasar aldığı veya etkisiz hale getirildiği tahmin ediliyor. Her bir MQ-9 Reaper’ın (tam teçhizatlı) maliyetinin 30 ila 38 milyon dolar arasında değiştiği ifade ediliyor. Bu durumun, ABD’nin bölgede güvenilir şekilde konuşlandırabileceği yüksek performanslı İHA stokunda ciddi bir erimeye yol açtığı belirtiliyor.
Yıpranma ekonomisi ve ‘pense’ stratejisi
Analistler, İran ve müttefiklerinin uyguladığı “katmanlı hava savunması” stratejisinin (İran’da 3. Hordad, 15. Hordad, Bavar-373; Yemen’de mobil ve pusu taktikleri) ABD’nin maliyet-fayda hesaplarını altüst ettiğini ifade ediyor. Zira bir İHA kaybının sadece platform maliyetini değil, aynı zamanda eğitimli pilotların (yerden kontrol eden operatörlerin), yer kontrol istasyonlarının ve istihbarat verisinin kaybını da içerdiği vurgulanıyor.
Bu baskı karşısında Pentagon’un iki yönlü bir strateji izlediği aktarılıyor:
- Ekipman seviyesini düşürmek: MQ-9 Reaper’ların yüksek riskli bölgelerdeki uçuşlarını azaltarak, yerine daha eski ve daha ucuz platformları (MQ-1B, MQ-1C Gray Eagle) devreye sokmak.
- Risk dağıtmak: Yüksek değerli İHA’ları, İran hava savunmasının menzilinin daha sınırlı olduğu bölgelere kaydırmak.
Bu durum, askeri çevrelerde “teknolojik geri çekiliş” olarak yorumlanıyor.
Zıt görüş ve sorgulamalar
Batılı bazı askeri yetkililerin, ABD’nin hâlâ bölgede ezici bir hava üstünlüğüne sahip olduğunu ve bu tür kayıpların rutin operasyonel riskler arasında sayılması gerektiğini savunduğu aktarılıyor. Ancak bu söyleme karşın, düşürülen İHA’nın 2018’de emekliye ayrılmış bir model olmasının ve son yıllardaki toplam kayıp sayısının dikkate değer boyutlara ulaşmasının, bu değerlendirmenin ciddiye alınmasını zorlaştırdığı ifade ediliyor.
Bazı gözlemciler, ABD’nin artık Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı gibi kritik bölgelerdeki istihbarat toplama faaliyetlerini sürdürmek için daha düşük teknolojili veya daha az görünür platformlara yönelmek zorunda kaldığını belirtiyor. Bu durumun, Washington’un bölgedeki müttefikleri üzerindeki caydırıcılık algısını da olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Stratejik mesaj: “Fiyat etiketi tanımıyoruz”
İran tarafından konuya ilişkin yapılan gayriresmî değerlendirmelerde, hava savunma politikasının “her türlü ihlalciye karşı gökyüzünü tamamen temizleme” ilkesine dayandığı ifade ediliyor. Bu yaklaşımda, hedef alınan İHA’nın maliyetinin (4 milyon dolarlık bir MQ-1 veya 100 milyon dolarlık bir RQ-4 Global Hawk) hiçbir önem taşımadığı vurgulanıyor. Bu durumun, ABD’nin klasik maliyet-fayda analizini işlevsiz hale getirdiği ve Washington’u “yüksek riskli uçuş” ile “istihbarat boşluğu” arasında bir ikileme sürüklediği kaydediliyor.
yorumunuz