Ehlibeyt Haber Ajansı ABNA- Bütün bu tür varoluşsal sorunlara rağmen, bölgemizin ve dünyanın geleceği bu üç "aktör"ün esaslı bir medeniyet fikri çerçevesinde, durdurulan dünya ve İslâm tarihini yeniden başlatabilme iradesi, cesareti, ufku, birikimi ve bilgeliği geliştirebilmelerine bağlı olarak şekillenecek.
Çin, Hindistan veya Rusya'nın gelişi değil; Türkiye, İran ve Mısır'ın gelişleri dünyanın kaderini ve yeni kurulacak dünyanın parametrelerini belirleyecek. Çin, Hindistan ve Rusya, seküler-kapitalist paradigmanın dışında ve ötesinde güçlü ve esaslı bir medeniyet fikriyle gelmiyorlar; aksine kendi medeniyet birikimlerini, dinamiklerini seküler-kapitalist paradigma tarafından dinamitleyerek geliyorlar: Yok olmaya geliyorlar.
Bunun somut, göstergebilimsel göstergesi Şanghay'la Şikago arasındaki symbiotik ilişkidir: Şanghay, Şikago'nun karikatürüdür. Seküler-kapitalist uygarlığa teslim olarak ve dolayısıyla metamorfoz yiyerek gelenlerin, ekonomik bakımdan ne kadar güçlü olurlarsa olsunlar, asıl güçlerini fark edemediklerini, hatta yok ettiklerini, güçlendiklerini ama asıl güçlerini yitirdiklerini göremediklerini görüyoruz.
* * *
Fakat hâkim küresel seküler-kapitalist paradigmaya meydan okuma potansiyeli ve dinamikleri sadece İslâm dünyasında mevcut: Özellikle de Türkiye, İran ve Mısır'da. Burada İran'ı ulus-devlet de olsa kısmen dışta tutuyorum: İran, diğer iki ülkeye göre kendi kaderini kendi ellerine almış, kendine bir yol, rota ve iddia belirlemiş durumda ve tarihî tecrübesiyle bir sürekliliği ifade ediyor bu yolculuğu.
İranlıların sinemada devrim yapmalarını sağlayan şey işte bu süreklilik dinamiğidir. Marksist kökenli sinemacılar bile, İran'ın güçlü felsefe, sanat, hikmet geleneğini eksene alarak film yapıyorlar ve ortaya İslâm düşüncesinin, sanatının, hayatının film diliyle yeniden-söze döküldüğü, yeniden-ifadesini bulduğu -kelimenin tam anlamıyla- İslâmî bir film dili çıkıyor.
Bu film dili, İslâm düşüncesinin yaşadığı sorunların hem neler olduğunu, hem de nasıl çözümlenebileceğini gösteren "sıçrama"nın ipuçlarını gösteren son derece özgün bir dil.
"Çağdaş İslâm düşüncesi" diye bir şeyden sözederiz ama böyle bir düşüncenin varlığından sözetmek ne kadar mümkün, tartışılabilir bu.
Ama -Kiyarüstemi gibi Marksist kökenli yönetmenler de dâhil- İran filmlerinin, İslâm düşüncesinin, estetiğinin film diliyle imajinatif bir şekilde nasıl yeniden-üretilebileceğinin çarpıcı ipuçlarını taşıdığını görüyoruz: Teşbih-tenzih spektrumunda, izleyici, yönetmen ve oyuncuyu aynı yerde buluşturan, üçünün de sadece bir keşf çabası değil, aynı zamanda çift yönlü işleyen bir mükâşefe çabası içinde olmalarını sağlayan, böylelikle sinema üzerinden gerçekliğin / hakikatin hem epistemolojik / ilme'l-yakîn, hem fenomenolojik / ayne'l-yakîn, hem de ontolojik / hakk'al-yakîn boyutlarını yani aklı, gözü ve kalbi aynı anda harekete geçiren tek sinemadır, değil yalnızca; tek söz, düşünce ve eylem alanıdır İran sineması.
İran sineması, işte burada sadece sinemada değil, düşüncede de yaşadığımız tıkanmayı nasıl aşabileceğimizi enfes bir şekilde gösteriyor bize: İyi de kim görüyor bunu? Dinin ideolojikleştirilerek sekülerleştiren ve ideolojiyi putlaştıran bir kafa bunu göremez elbette.
* * *
İran'ın sinemada yaptığı şeyin hem başka alanlara taşınması, hem de Türkiye ve Mısır'da yaşanması gerekiyor. Bunun için de bu üç ülkenin birbirlerini gözbebekleri gibi koruyup kollamaları gerekiyor. Pazar gününün gazetelerinde Emir Tahiri adlı istihbarat örgütlerinin kullandığı bilinen bir adamın Türkiye ile İran'ı birbirine düşürmeye hizmet eden New York Post gibi uyduruk bir gazete mahreçli bir haberi dolaşımdaydı. Bu tür haberlere karşı müteyakkız olmak gerekiyor.
Ama insanların katledilmeleri konusunda, İran'ın Suriye'ye arka çıkması aslâ anlaşılır ve affedilir bir şey değil. (İran'ın Suriye'ye ihtiyacı yok. Suriye'nin İran'a ihtiyacı var.) Son olarak İran Cumhurbaşkanı Ahmedinecad'ın Suriye yönetimine bu konuda önemli uyarılarda bulunması iyi bir haber ama yeterli değil.
Bu üç ülke arasında bir pakt öneriyorum: Üçünün de öne çıkan özelliklerini diğerleriyle yaratıcı şekillerde nasıl paylaşabilecekleri, sinerji oluşturabilecekleri, (sinemada yapılan şeyi, düşünce hayatına, dış politikaya nasıl uyarlayabilecekleri) meseleleri üzerinde kafa, gönül ve ruh birliği ile düşünmeye davet ediyorum.
Sonraki yazıda Türkiye'nin imkânları üzerinden bu pakt fikrini tartışacağım.
Yusuf Kaplan
ykaplan@yenisafak.com.tr
